Aug 23, 2017

له‌ وڵامی به‌ڕێوه‌به‌ری كه‌ناڵی ڕوداو ئاكۆ محه‌مه‌د-دا / پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌ردۆگان به‌سه‌ر جه‌سته‌ی كورددا تێده‌په‌ڕێت؟



خالد سلێمان ksulaiman@


بهڕێوهبهری كهناڵی ڕوداو، كاك ئاكۆ محهمهد، ئهڵێت دروسبونی دهوڵهتی كوردستان <توركیا لە مەترسییەكی ستراتیژیی گەورە دووردەخاتەوە>، بێئهوهی ئهو مهترسییهو خهسڵهتهكانی دیاریبكات. ئهم قسهیهی بهڕێوبهری كهناڵی ڕوداو كهبهشێكهلهپرۆژهكانی سهرۆكی حكومهت نێچیرهڤان بارزانی، لهكۆدهقی وتارێكدا هاتوهلهژێر ناونیشانی توركیا و ئەوانیدیكە و دەوڵەتی كوردستان دوێنێ ٢٣\٨\٢٠١٧ لهسهر سایتی ههمان كهناڵ بڵاوكراوهتهوه‌.


دوای ڕاگهیاندنی ئهو ڕستهیهی سهرهوه، نوسهر دهچێتهناو دیباجهی شهڕی دنیا دژی تیرۆریزم و گوایهكوردستان تاكهشوێنهئهم شهڕهی تیابكرێت و <پێشمهرگهش بە برستێتیش شەڕی داعشی كرد و تێكیشكاند>. ئهگهر واز لهم دیباجهیهبێنین كهلهپهرهگرافی دوهمهوهدهسپێدهكات و، بهزۆر خزێنراوهتهناو وتارهكهوه، مهبهستی نوسهر لهوهی كه،دهوڵهتی كوردی توركیا لهمهترسییهكی ستراتیژی ئهپارێزێت، زیاتر ڕون ئهبێتهوه‌. بهمانایهكی تر، ماسییهكهلهئاوهلێخنهكهدهردهكات و لهبهر ههتاودا، مهدح و سهنای دهكات. (تهمهنی ماسی لهبهردهم ههتاودا، لهتهمهنی یادهوهری ماسی خۆی كهمتره‌)

لهخاڵی دوهمدا، نوسهر دهچێتهسهر باسكردن لهسهر ڕۆڵی دهوڵهتی كوردی لهپاراستنی سوننهكانی عیراق، چونكهبهڕای ئهو <نزیكەی نیوەی سوننەكانی عێراق ئاوارەبوونە (….) ئەگەر دەوڵەتی كوردستان دانەمەزرێت، ئەو سوننانەی ماویشن هیچ هیوایەكیان نامێنێت و پەڕاگەندە دەبن ، بەڵام دەوڵەتی كوردستان زۆر هیوابەخشە بۆ بەربەرەكانێی ئەوان لە داهاتوودا بۆ مانەوە لەعێراقدا و بیركردنەوە لەچوارچێوەیەكی سیاسی كە ژیانێكی ئارام و مەدەنیانەی دوور لە تووندوتیژییان بۆ دابین بكات>. ئهتوانین بڵێین ئهمهتێزێكی نوێی سیاسی و ئهمنییهكهعهقڵی ناو كورده‌ (پرۆ-ئهردۆگان)هكان بهرههمی دههێنێت و بهدوای ژیانێكی ئارام بۆ سوننهكانی عیراقدا دهگهرێت. بهڕاستی ئهم خاڵه، پڕهلهوێنهی ئێران، پڕهلهو دنیابینییه سهرهتاییهی كهلهروی مهزههبییهوه، كۆڵۆنیكهرێكی توركی سوننهلهكۆڵۆنیكهرێكی ئێرانی شیعهباشتر دهبینێت.

ههر پهیوهست بهخاڵی دوهمهوه، بهلای كاك ئاكۆ محهمهد-هوه، دهوڵهتی كوردی ڕێگهلهوهدهگرت شیعهكان لهناوچهكانی موسڵ ببنهدراوسێی توركیا، چونكه‌ <ئەو میلیشیانە و حیزبە شیعییەكان بۆ بەشیعەكردن هاتوونەتە ئەو ناوچانە و لێشی دەرناچن>. ئهم فهرههنگی بهشیعهكردنه، شتێكی نوێیهو وا خهریكهئهبێتهبهشێك لهكولتوری سیاسی بهشێك لهنوخبهی حوكمڕانی كوردستان. لهكۆتایی ئهم خاڵهدا، نوسهر دهیهوێت سێ ئامانج بپێكێت، یهكهمیان پاراستنی سوننهكان و دابینكردنی ژیانێكی ئارام بۆیان لهعیراقدا، دوهمیان پاراستنی سنورهكانی توركیا لهبونی شیعه، سێیهمیان رێگرتنهلهبه‌ <شیعهكردنی ناوچهسونهكان>. لێرهشدا جارێكی تر كورد دهخرێتهناو ململانێی شیعهو سوننهوه‌. دیاره‌ <تهریقهت> وا دهخوازێت.

لهخاڵی سێیهم كهلهدوبهش پێكدێت، بهرێوهبهری كهناڵی ڕوداو، دهچێتهناو كرۆكی بابهتهكهوهكهتوركیایه‌. لهبهشی یهكهمی ئهم خاڵهدا پێی وایه‌ <نەتەوەی دووەمی دەوڵەتی كوردستان ، توركمان دەبن. توركمان لە دەوڵەتی كوردستاندا ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان دەبێت>. لێرهشدا ترس لهشیعهوهك داهۆڵ ئامادهیهو بهلای ئهوهوهئەگەر دهوڵهتی كوردستان دروست نهبێت و نهیانپارێزێت، ئهوا توركمانهكان <لەنێو ناسنامەی ئایینزایی شیعەدا لەعێراقدا، ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان وندەكەن (…..)>. 

ئهم ڕایهی نوسهر ئهگهر وهك خۆی وهربگیرێت، ئهوا منیش وهك كوردێكی دهركراوی (وهجبهی یهكهمی تهعریب)، پێم باشهو ههمیشهپێم وابوهكهئهبێت پهیوهندی نێوان كوردو توركمان لهپهیوهندی تورك و توركمان بههێزتر بێت، چونكهژیانی كۆمهڵایهتی و ئابوری و كولتوریی هاوبهشمان ههیه، تهنها بههاكانی پێكهوهژیان پردی نێوانمانن، بهڵام لهبهشی دوهمی ئهم خاڵی چوارهمدا، نوسهر لهم ئامانجهدورمان دهخاتهوه‌. لهم بهشهدا باس لهبەهێزیی پێگەی مەسعود بارزانی لهناوچهكهدا دهكات و بهلای ئهوه‌ <توركیا زیاتری هەمووان پێویستی بەو سەقامگیرییە هەیە . بارزانی خاوەن قسەیەكی بیستراوە لەنێو بەشێكی زۆری كورد لە توركیا ، هەبوونی پەیوەندییەكی بەهێزی حكومەتی توركیا لەگەڵ بارزانی و حكومەتی هەرێمی كوردستاندا، زۆر بەسوود شكاوەتەوە بۆ سەرۆككۆمار و پارتی داد و گەشەپێدان ، چونكە هەمیشە ئەو كوردانەی دەنگیانداوەتە پارتی داد و گەشەپێدان ، بەشێكی ئەو دەنگدانەی خۆیان بەستووەتەوە بەوەی كە رەجەب تەیب ئەردۆغانی سەرۆككۆماری توركیا و پارتی داد و گەشەپێدان پەیوەندییەكی بەهێز و دۆستانەیان لەگەڵ بارزانی و حكومەتی كوردستاندا هەیە>. ئهوهی لهم دنیابینییهی نوسهردا ئاشكراو دیاره، گهلی كوردستان دهبێتهخاوهن <دهوڵهتۆكهیهك> لهخزمهتی كۆڵۆنیالیزمی توركیداو زامنكردنی دهنگهكانی ئهردۆگان لهناو كۆمهڵگهی كورددا.

بهڕای ئاكۆ محهمهد نهمانی پهیوهندی نێوان بارزانی و ئهردۆگان، دهنگهكانی پارتی داد و گەشەپێدان لەنێو كورددا لەتوركیا پەرتدەبن . لێرهدا ئهنوسێت، <ئەوەش دیارە ئەگەر لە دوو هەڵبژاردنی دوواییدا دەنگی كورد نەبووایە ، دەنگەكانی پارتی داد و گەشەپێدان و گۆڕینی دەستووری توركیا بەشێوەیەكی دیكە دەبوون.> ئهوهی لهم بۆچونهدا تێبینی، لهپاڵ پاراستن و بهرگریكردن لهبهرژهوهندیهكانی توركیادا، غیابێكی ڕههای بهرژهوهندی گهلی كوردستانه‌ لهباكور و ڕۆژاڤا كهكهوتوه‌تهناو بهرداشی ماشێنی ئایدیۆلۆژی و میلیتاری توركیاوه‌. ئهم پشتگوێ خستنهش لهڕستهی یهكهمی نوسهردا لێكدهدرێتهوهكهتیایدا باسی ئهوهدهكات دهوڵهتی كوردستان توركیا لهههڕهشهیهكی ستراتیژی گهورهدهپارێزێت. یانی كوردی ناو دهوڵهتهوێناكراوهكهی كاك ئاكۆ محهمهد، پهرژینی توركیا دهبێت لهبهردهم كوردهكانی بن خهت و سهرخهت

لهخاڵی چوارهم و كۆتادا، نوسهر ئهگهرێتهوهناو چوارگۆشهی سفر و ئهڵێت، <گشتپرسی پرۆسەیەكی گەلێری ناوخۆییە و بۆ زانینی بڕیاری خەڵكی كوردستانە، بەڵام دروستكردنی دەوڵەت پرۆسەیەكی سیاسی و نێودەوڵەتییە و پێویستی بە ئامادەكاری نێوخۆیی و زەوینەسازی دەرەكییە.>. پرۆسهكهش بهڕای درێژهدهكێشێت. گهلۆ، ئهگهر پرۆسهكهدرێژهدهكێشێت و بهڕای ئێوهپێویستی بهو ههمو ئامادهكارییهیه، بۆچی لهم كاتهدا؟ بۆچی پێش ئهنجامدانی ڕێفرداندۆم لهدۆخێكی ناوخۆیی خراپ و نهبونی هیچ تروسكاییهك لهپشتگیری نێودهوڵهتی، كار ناكرێت بۆ ڕێكخستنی نێوماڵی كورد، باشكردنی گوزهرانی خهڵك، ڕیفۆرمی سیاسی، یهكخستنی هێزی پێشمهرگهو هێزهئهمنییهكانی ناوخۆ، ژێرخانی ئابوری، بههێزكردنی سیستمی داد، دابینكردنی ڕوبهری ئازادییهكان و بههێزكردنی ڕۆڵی میدیای پیشهیی، كۆمهڵگهی مهدهنی و سێكتهرهكانی پهروهردهو تهندروستی، لهپاڵ ئهمانهشدا كارێكی درێژخایهن، یان وهك خهڵكی ڕۆژاڤا ئهڵێن : بهبینا فره، لهئاستی نێودهوڵهتیدا لهپێناو بهدهستهێنانی پشتگیری دهوڵهتانی دنیا. پێمان ناڵێی حیكمهت لهئهنجامدانی ڕێفراندۆمێكی كرچ و كاڵ لهدۆخێكدا كهكۆمهڵگهی كوردستانیی تیا دابهشبوهلهپێناو چیدا؟ ئایا پاراستنی بهرژهوهندییهكانی توركیای ئهردۆگان، بهسهر جهستهی تلیقاوهی گهلی كوردستاندا تێپهڕ دهبێت؟

No comments:

Featured Post

ندرة المياه تهدّد الشرق الأوسط.. والعراق على الخط الأحمر

خالد سليمان  يشير مدير المعهد العلمي للبيئة في جامعة جنيف مارتن بينيستون إلى ذوبان شبه كلي لثلوج جبال الألب نهاية القرن الحالي، حيث ...